Johan Wambacq

verzamelt werk

johan.wambacq@skynet.be

Johan Wambacq (Anderlecht, 1950) was werkzaam bij de Beursschouwburg (1974-1990) en het Kaaitheater (1993-2015), beide in Brussel. Tussendoor kort in reclame en uitgeverij. Hij is medeoprichter en was uitgever (1983-2018) van het theatertijdschrift Etcetera. Hij was initiatiefnemer van uitgeverij Fluxenberg (2020–2024).

Debuteerde als dichter in Het Liegend Konijn (2004). Gedichten verschenen in De Volksverheffing, Poëziekrant en De Brakke Hond en in de Baudelaire-, Rilke-, Poe-, Horatius- en Verlaine-bundels van de Stichting Spleen (Amsterdam).

Publiceerde in 2009 Het paleis op de heide, een literaire documentaire over architect Maxime Brunfaut en diens sanatorium van Tombeek, een icoon van het modernisme in België. Rond het boek werd de tv-documentaire Publiek geheim – het sanatorium van Tombeek gemaakt (Canvas 2012).

In het najaar van 2021 verscheen Kats! Of hoe in de vroege negentiende eeuw een Brusselse theatermaker aan de wieg van het socialisme stond, een literaire documentaire over Jacob Kats (1804-1886), activist, schrijver en theatermaker.

Publiceerde in 2015 de bundel Seks, mystiek & urbanisatie, de gecondenseerde neerslag van ruim dertig jaar dichten. In september 2020 verscheen Waar is mijn hoed?, als eerste titel van Fluxenberg, een uitgeefplatform voor poëzie en andere kunsten.

Heeft nog een flink pak gedichten in petto, die hij mondjesmaat het licht laat zien, o.a. in zijn maandelijkse Coupletten. Wil u de Coupletten in uw mailbox? Zend een mailtje aan johan.wambacq@skynet.be

 

*****

Simpel
‘Langer dan dertig jaar geleden vond hij na een eerste abdijbier al de moed om op de tafel te gaan staan met pasgeschreven verzen. Niemand die hem van die tafel trok, al was dàt de teneur des tijds. Met woorden die we kenden zei hij simpel wat we nog niet wisten.’
Josse De Pauw, 2015

 

Seks, mystiek & urbanisatie

Seks, mystiek & urbanisatie

Een royale bundel (136 bladzijden), bestaande uit drie afdelingen:

Seks, mystiek & urbanisatie
Gedichten uit de jaren 1980-2000. Over God en de Goede Hoer, over Brussel en het dak van de wereld, over de dood die ons omringt. Et cetera. Een handvol gedichten verscheen in Het Liegend Konijn.

Seks, mystiek & paralalie
Gedichten uit de jaren 2000. Paralalie is, leert Van Dale, ‘een spraakstoornis waarbij tijdens het spreken onbedoelde klanken worden geuit’. Poëzie dus.

Seks, mystiek & polyfonie
Gedichten uit 2009-2011. De dichter is ondertussen een charmezanger van rond de zestig. Een oude ezel die naar het gras van zijn jongste verzen staart. ‘Van roeping visionair, van nature scheel.’

De bundel Seks, mystiek & urbanisatie werd vormgegeven door Kris Demey.

 

*****

Een behoorlijk uit de kluiten gewassen bundel

(...) Nu is daar ook de eerste, meteen behoorlijk uit de kluiten gewassen bundel. Daarin schuwt de ervaren dichter grote thema’s als de taal, de Grote Onbestaande, de dood, de moeder en het meisje, niet. Maar hij profileert zich tegelijk als een fervent aanhanger van humor, relativering en een duidelijk taalgebruik. “Van ideologieën klopt geen reet” lezen we ergens, en het “dichtertje” dat elders opduikt, is “van roeping visionair / van nature scheel.”
- De bundel bevat flink wat gedichten, het lijkt wel of u debuteert met een Verzameld werk.
Johan Wambacq: “De oudste gedichten dateren uit de jaren 1980. Ik schrijf dus allang, maar pas sinds de publicatie van een aantal gedichten in Het Liegend Konijn echt systematisch. De laatste jaren kan ik me er meer en meer in kwijt. Op de website staat er wat ironisch ‘Johan Wambacq verzamelt werk’. Ik hoop dat ik daar nog een paar jaar mee bezig kan blijven. Er staan nog een paar bundels in de steigers, maar we zullen eerst zien wat de reacties hierop zijn. De bundel is in eigen beheer uitgegeven, want met gedichten leuren bij uitgeverijen is zowel voor een dichter als voor de redacteuren van die uitgeverijen vaak een frustrerende aangelegenheid. Ze kunnen maar een zeer beperkt aantal bundels uitgeven en dan nog meestal van de gevestigde namen. De digitale wereld is in die zin een zegen. Via je website kan je ruchtbaarheid geven aan iets wat anders een verdoken bestaan zou hebben.”
- De gedichten behandelen niet zelden de grote thema’s, maar wel op een bedaarde, relativerende, vaak droogkomische manier.
Wambacq: “Ik wil de dingen zeker niet kapot relativeren, maar wel in een juist perspectief plaatsen. Als er hier en daar sprake is van politiek, dan zeker niet uitgesproken, maar eerder onderhuids. Al schrijvend probeer je op de vierkante centimeter iets zo precies mogelijk te formuleren. Ik huiver van al te grote woorden en principes. Ideologieën of godsdienstwaan zijn zaken waar zelden iets goeds uit voortkomt en waar ik tegenin ga. ‘Paradigma’s of parabels? Iedereen wil parallellen’ staat in een gedicht dat Paralalie heet – de naam van een soort spraakgebrek. Ik oefen paralalie, wat dan resulteert in ‘Paralaliederiedera’: een klein muziekje. Humor is belangrijk. Ook als het om serieuze dingen gaat.”
- De titel ‘Seks, Mystiek & Urbanisatie’ verraadt enige interesse in het stedelijk weefsel. In welke mate is Brussel in de bundel aanwezig?
Wambacq: “‘Seks’ staat natuurlijk meer algemeen voor het lichamelijke, ‘mystiek’ voor het geestelijke en ‘urbanisatie’ voor cultuur: al wat door mensenhanden is gemaakt. Er zijn een aantal gedichten - vooral die die dateren uit de jaren 1980, ruige en meedogenloze jaren wat betreft urbanisatie - waarvoor Brussel als decor dient. Al zal de lezer daarin waarschijnlijk alleen een algemene stedelijke context herkennen. De meest expliciete heb ik eruit gegooid. In het titelgedicht gaat het over de Noordwijk, toen nog een verwoest gewest waar ik dagelijks passeerde om de bus te nemen. Tram 35, die ik nam om van Sint-Agatha-Berchem naar het Sint-Thomasinstituut te gaan, komt ook voor. Later ben ik in de Rand gaan wonen. In de mate dat het nog mogelijk is, vind ik het wel interessant om de stad te kunnen bekijken terwijl ze op afstand van je ligt. Bijna een Bijbels beeld dat je ook bij Brueghel en consorten terugvindt.”
Michaël Bellon, Brussel Deze Week, 1 april 2015

Gedichten die stralen van taalplezier - ****
'Dat het allergrootste wordt opgeroepen door de aandacht te richten op het allerkleinste, mag een wonder heten. Johan Wambacq (België, 1950) laat het in zijn eerste dichtbundel keer op keer gebeuren. (…) Wambacq heeft een honderdtal gedichten samengebracht in de zorgvuldig vormgegeven en in eigen beheer uitgegeven bundel Seks, mystiek & urbanisatie. (...) Deze gedichten stralen van een aanstekelijk taalplezier, dat alles mogelijk maakt. De gedichten van Wambacq zijn springplanken naar een onvermoede wereld.'
Maria Barnas, de Volkskrant, 27 februari 2016

Een verrassende ontdekking
‘Wambacq blijkt in elk gedicht wel een fraaie zin te hebben staan die blijft hangen, zoals in het titelgedicht “na een onweer is het goed wandelen”. Alleen al zo’n enkele zin bezorgt mij een goed humeur, omdat hij tijden blijft nazingen in mijn hoofd. Mooi. (…) De dichter Johan Wambacq, een verrassende ontdekking.
Holly Moors, juni 2016, www.moorsmagazine.com

Mijn absolute lievelingsbundel
‘Ik ben altijd heel druk bezig met van alles en nog wat. Het Driede Verdiep is dan ook een van de mooie engagementen die ik aanga omdat literatuur mij tot rust brengt: wegzakken in de zetel met poëzie (en dan nog het liefst met mijn absolute lievelingsbundel "Seks, mystiek en urbanisatie" van J. Wambacq) of een goed verhaal … dé ultieme ontspanning!’
Tess Verelst, hetdriedeverdiep.com/author/tessverelst, 2018

Pareltje
Toch kúnnen ook doe-het-zelfdichters pareltjes afleveren, vervolgt Joost Baars (dichter en jurylid van de Grote Poëzieprijs, voorheen VSB Poëzieprijs, jw) (…) Hij noemt de bundel Alles is een onderbreking van de lege ruimte (2016) van Estelle Boelsma (verschenen bij underground-uitgeverij Stanza), en Seks, mystiek & urbanisatie (2015) van Johan Wambacq.
Sander Becker, Trouw, 8 februari 2019

Zij maakt alles nieuw

 

De wereld staat kutvers te schitteren,

overal wordt gewerkt en geneukt,

loeien de zangers, wordt er gedanst.

 

In het hol van de liefde, bij het spek van de taal

woont de moeder, zij morst en geeuwt langoureus,

bloeien is bloeden en omgekeerd.

 

Niets vergeet zij, alles boekt zij,

zij zingt, schrijft brieven,

weet wat heimwee is.

 

 

Paralalie

 

Als ik zwem, waar op de oever blijft dan

mijn pak, kom ik weer op het droge?

 

Ik ben bang voor mystiek, mythologie,

religieuze metastase.

 

Van ideologieën klopt geen reet

en ook romans zijn onbetrouwbaar.

 

Ik ben op wandel en verkwansel mijn tijd.

Paradigma’s of parabels? Iedereen wil parallellen.

 

Ik oefen paralalie.

Paralaliederiedera.

 

 

Meisjes

 

De theoloog en ik zaten op een terras

en keken naar de mysterieuze meisjes,

hun golvende mystiek, het was

ongetwijfeld mei.

 

God, zei de theoloog, spreekt via meisjes,

zij zijn komma’s in Zijn eindeloze tijd,

toegift in Zijn zijn om niet. Hij keek

blij en ongetwijfeld.

Meisjes, zei ik, zijn gedachtestreepjes,

in hun eeuwenoude glimlach zijn zij

van zichzelf en werelds,

 

zij vatten voor het slapen gaan de wereld

samen, zie hun ogen stralen, zie ze tuimelen

van tijd tot tijd.

 

 

Het huis van de liefde 1

 

Ik woon met mijn beminde in een huis

of tien, in het eerste zingen krekels,

in het tweede is het altijd stil,

het derde is van zonnelichte zeden,

het vierde ligt in een verkaveling,

het vijfde zet een rug met stekels,

het zesde kwaakt binnen de ring,

op zeven liggen zeven zegels,

acht is in verwildering,

negen is de geest gewijd,

tien verkruimelt in de schemering –

in geen heeft men ons ooit gezien

 

 

De zangers van weleer

 

Ik sta hier op de brug over het kanaal,

de zon staat laag, mijn voeten doen zeer –

waar zijn de zangers van weleer?

 

Ik sta hier in mijn eigen reisverhaal,

de plot is vaag, of is er al niet meer –

waar zijn de zangers van weleer?

 

 

Dichtertje

 

De wereld kantelt

in zijn tegendeel,

het dichtertje ziet

in de scherven

een geheel en zingt

 

het ziet van weinig

veel en zingt – mooi

maar ietwat vals,

van roeping visionair

van nature scheel

 

 

De oude ezel

 

De oude ezel rent

niet meer, hij staart

naar het gras van

zijn jongste verzen

 

altijd valt er regen

in zijn verzen, moreel

verval in vrije regelval

hij graast traagzaam

 

en denkt met weemoed

aan de ezelinnen van ooit

die hij balkend besteeg

 

hij graast aandachtig

draagt lijdzaam zijn

trage juwelen