Johan Wambacq

verzamelt werk

info@johanwambacq.be

Johan Wambacq (Anderlecht, 1950) was werkzaam bij de Beursschouwburg (1974-1990) en het Kaaitheater (1993-2015), beide in Brussel. Tussendoor kort in reclame en uitgeverij. Is uitgever van het theatertijdschrift Etcetera (1983-).

Debuteerde als dichter in Het Liegend Konijn (2004). Gedichten verschenen in De Volksverheffing, Poëziekrant en De Brakke Hond. Werd genomineerd in de Poëziewedstrijd Oostende (2007-2008 – tweede prijs – en 2013-2014), de Poëzieprijs Melopee (Laarne, 2010) en de Turing Gedichtenwedstrijd 2015.

Publiceerde in 2009 Het paleis op de heide, een literaire documentaire over architect Maxime Brunfaut en diens sanatorium van Tombeek, een icoon van het modernisme in België. Rond het boek werd de tv-documentaire Publiek geheim – het sanatorium van Tombeek gemaakt (Canvas 2012).

Publiceerde in 2015 de bundel Seks, mystiek & urbanisatie, de gecondenseerde neerslag van ruim dertig jaar dichten.

Heeft nog een flink pak gedichten in petto, die hij mondjesmaat het licht laat zien. Op deze site kan u de vorderingen volgen.

Werk in uitvoering

Godsdiensten zijn veel te mooi om over te laten aan ‘gelovigen’

Katholieken in Vlaanderen en Nederland krijgen een nieuw vertaling van het Onze Vader. Die telt één opvallende aanpassing: ‘Leid ons niet in bekoring’ werd ‘breng ons niet in beproeving’. Vreemd! Men kiest ervoor om al dan niet toe te geven aan een ‘bekoring’. Een ‘beproeving’ ondergaat men, ongevraagd. Hoe het ook zij, blijkbaar stelt god zijn aanhangers op de proef. Wat wil hij bewijzen? Dat ze zwak zijn? Had ze dan niet zwak ‘geschapen’, zou ik denken.

Zo een gebed is literair erfgoed. Mag je daaraan raken? Het is een discussie die in de wereld van het bouwkundig erfgoed al langer wordt gevoerd. Je kan een gebouw bewaren in zijn ‘oorspronkelijke’ staat, waardoor het op de duur een lege doos wordt, zonder functie, emballage perdu, een zielloos relict. Hetzelfde met een gebed en bij uitbreiding met religie. Onze verre voorouders verwoordden hun kennis van en visie op de wereld en op het zijn in collectieve teksten en rituelen – literatuur en theater, dus. Die dingen mogen best evolueren met de wereld, anders worden ze leeg geprevel.

Een jaar geleden schreef ik, geïnspireerd door de actualiteit, mijn eigen Onze Vader (ik ben een atheïst met mystieke aspiraties):

Onze vader

Gij die in de hemelen zijt,
in zeeën en woestijnen en
waar en wat nog allemaal,

allemachtig, man! geef ons
de mogelijkheid ons broodje
zelf te bakken en verlos ons

en de wereld van het kwade
in politiek, economie en
religieuze inquisitie,

leer ons opstaan en keer dan
terug in de anonimiteit
van uw melkwegen

Katholieke scholen willen, zo gewenst, ook de islam op hun programma kunnen zetten. Zouden we het godsdienstonderwijs niet beter vervangen door een ‘godsdienstenonderwijs’, als onderdeel van een allesomvattend vak ‘literatuur’? Kunnen we dat debat voeren, nu we misschien sadder and wiser zijn geworden?

En van de hak op de tak springend: jodendom, christendom en islam zijn monotheïstisch en die ene god is telkens een man. Een ‘vader’. Is dat toeval? Of zou de cultuur van het Midden-Oosten ook duizenden jaren geleden al ‘macho’ geweest zijn? De voorchristelijke, ‘heidense’ godsdiensten in onze streken hadden ook godinnen in huis. Bij voorbeeld de Drie Maagden. Ze zouden voorkomen in alle Indo-Europese religies, in het bijzonder bij de Kelten en de Germanen.

Drie Maagden

Als er dan toch godsdienst moet
zijn – god verhoede! – doe mij dan
de cultus van de Drie Maagden, ook
gekend als de Drie Matronen of

de Drie Nornen, ze woonden in
bronnen, rivieren en onder de aarde
en ‘ze bestemden het leven
voor de stervelingen’. Topwijven!

Wat ik wil zeggen is dit: godsdiensten zijn veel te mooi om over te laten aan ‘gelovigen’. Zij zijn erfgoed van de hele mensheid en als we ze op die manier beleven, erkennen we ze als spirituele bronnen. Niet meer, niet minder. Maar bespaar ons de dogma’s en de aanspraken op waarheid of eeuwigheid.

Gemurmel

Ik verlang naar de stilte
van de stilte, het gemurmel
van de introspectie – zie

de oude Bach, die had
goed geluisterd naar
de stilte van de wereld

hier mag een stuk muziek
bij, dacht hij, iets dat de mens
laat resoneren tegen de tijd

tegen het uitspansel –
in dat alles zag hij
misschien God, misschien

ook niet – zou het kunnen
dat hij wist: God is gewoon
een naam voor al wat is?

Eerder verschenen (in een lichtjes andere vorm) in de rubriek Opinies op de site van De Morgen.
Onze Vader dateert van mei 2015, Drie Maagden en Gemurmel dateren van 2014